ผ้ากันน้ำกันน้ำมัน (water and oil repellent fabric) คือผ้าย้อม/ผ้าฟอกที่ผ่านการตกแต่งผิว (finishing) ให้ของเหลวทั้งสองอย่าง — ทั้งน้ำและน้ำมัน — เป็นหยดบนผิวผ้าแทนที่จะซึมเปื้อน เป็นฟังก์ชันที่ออกแบบมาสำหรับงานครัว ห้องอาหาร และโรงงานอาหาร ที่ผ้าต้องเผชิญทั้งหยดน้ำ คราบมัน และคราบอาหาร
ผ้ากันน้ำกันน้ำมันคืออะไร
ฟินิช "กันน้ำและกันน้ำมัน" (water and oil repellent) คือการเคลือบสารเคมีบนผิวผ้าหลังย้อม/ฟอก เพื่อให้ผิวผ้ามีพลังงานผิวต่ำมาก จนทั้งน้ำและน้ำมันไม่สามารถแผ่ซึมเข้าเส้นใยได้ แต่รวมตัวเป็นหยด แล้วเช็ดออกหรือไหลหลุดไป
- เป็นส่วนหนึ่งของการตกแต่งทางเคมี (chemical finishing) ทำบนผ้าย้อม/ฟอกแล้ว
- ต่างจากผ้า "กันน้ำ" (waterproof) ที่ต้องมีตัวกั้นไม่ให้น้ำทะลุผ่านตัวผ้า — ฟินิชนี้กัน "การเปียกของผิว" เท่านั้น
- BCI รับฟินิช "กันน้ำและกันน้ำมัน" เป็นหนึ่งในบริการเคมีฟินิช
ทำไมน้ำมัน "ชนะ" ฟินิชกันน้ำได้ง่าย
น้ำมีแรงตึงผิวสูง (ประมาณ 72 mN/m) แต่น้ำมันมีแรงตึงผิวต่ำมาก (ประมาณ 25-30 mN/m) — หมายความว่าผ้าที่ "กันน้ำ" อยู่แล้ว น้ำมันอาจยังไม่ได้กัน งานวิจัยตีพิมพ์ในวารสาร Nature Sustainability (2020) พบว่า ผ้าที่ "กันน้ำมัน" ได้จริงต้องออกแบบเป็นพิเศษ: การกันได้ทั้งน้ำและน้ำมันมักต้องอาศัยสารฟลูออรีน (perfluorination) หรือการออกแบบพื้นผิวแบบเฉพาะ ศูนย์วิจัยสิ่งทอ DTNW (เยอรมนี) รายงานว่า การทำให้ผ้ากันน้ำมันโดย "ปราศจากฟลูออรีน" ยังเป็นเรื่องที่ยาก: สารเคลือบพลังงานผิวต่ำที่ใช้ทั่วไป (เช่น PDMS) ให้ผลจำกัด และกันน้ำมันได้ไม่เท่ากันทุกชนิดของน้ำมัน — นี่คือเหตุผลที่สเปคงานครัวต้องระบุทั้ง "น้ำมันชนิดใด" และ "ทดสอบด้วยวิธีใด"
ใช้กับงานอะไรบ้าง
- เอี๊ยม ผ้ากันเปื้อนสำหรับครัว — หยดน้ำ น้ำมันและคราบอาหารเป็นหยด เช็ดออกง่าย ซักบ่อยน้อยลง ผ้าคงสภาพได้ยาวนานขึ้น
- ชุดยูนิฟอร์มโรงงานอาหาร/ห้องครัวโรงแรม — งานที่ผ้าได้รับของเหลวบ่อยครั้ง
- เบาะที่นั่ง ผ้าคลุมเบาะ/ผ้าคลุมโต๊ะในร้านอาหาร — งานที่ไม่สัมผัสผิว
- งานผ้าในบ้านที่รับทั้งน้ำและคราบน้ำมัน — เช่น ม่านครัว ผ้าคลุมโซฟา
วัดการกันน้ำด้วยวิธีใด
- ISO 4920 (spray test) — แขวนผ้าทำมุม 45° สาดน้ำ 250 ml ภายใน 25-30 วินาที แล้วเทียบรอยเปียกกับสเกล — ค่า 0-5 (0 = เปียกทั้งผืน, 5 = ไม่เปียกเลย) — ตัวมาตรฐานระบุชัดว่าทดสอบ "การเปียกของผิว" ไม่ใช่การทะลุ
- AATCC TM 22 — หลักการเดียวกัน ใช้สเกลภาพ 0, 50, 70, 80, 90, 100
- ระบุมาตรฐานเดียวไว้ในสเปค แล้วตกลง "ค่าต่ำสุด" กับโรงงาน — ค่า "ผ่าน" ไม่ได้มาจากมาตรฐาน แต่มาจากการตกลงระหว่างผู้ซื้อกับโรงงาน
วัดการกันน้ำมันอย่างไร
- ยังไม่มีมาตรฐานสากลเดียวที่ใช้ทั่วไปสำหรับ "การกันน้ำมัน" — วิธีปฏิบัติคือ ระบุ "ของเหลว" และ "วิธีทดสอบ" ไว้ในสเปค
- ระบุชนิดน้ำมันที่เจอจริง (เช่น น้ำมันทอด/น้ำมันพืช) แล้วเลือกวิธีทดสอบ: สเปรย์/หยด (น้ำมันเป็นหยดหรือแผ่) หรือวัดมุมสัมผัส (contact angle) — มุมยิ่งสูงยิ่งกันดี
- ผลการทดสอบขึ้นกับ "ชนิดของน้ำมัน" ด้วย (DTNW) — ค่าที่ได้จากน้ำมันชนิดหนึ่ง ไม่การันตีอีกชนิด
- ผู้ซื้อที่จริงจัง: ทดสอบกับน้ำมัน 2-3 ชนิดที่ใช้จริง แล้วระบุค่าต่ำสุดต่อชนิดไว้ในสเปค
คำถามเรื่องเคมี: ฟลูออรีนกับ PFAS-free
- ฟินิช "กันน้ำมัน" ส่วนใหญ่ให้ผลด้วยสารฟลูออรีน (กลุ่ม PFAS) เพราะสารเหล่านี้มีพลังงานผิวต่ำมาก (ตามงานวิจัยใน Nature Sustainability)
- สำหรับ "การกันน้ำ" เคมีที่ไม่ใช้ฟลูออรีน (C0/non-fluorinated) ใช้งานจริงได้แล้ว — แต่สำหรับ "การกันน้ำมัน" ตัวเลือก C0 ยังอยู่ในขั้นวิจัย (DTNW: ยังไม่มีวิธีที่เป็นสากล)
- เรื่องข้อกำหนด: OEKO-TEX Standard 100 มีค่าจำกัด PFAS รวมค่า "ฟลูออรีนรวม" (total fluorine) ที่ 100 ppm ซึ่งจะลดลงเหลือ 50 ppm ในปี 2026 และตั้งแต่เดือนตุลาคม 2025 ครอบคลุมข้อกำหนด PFAS ของฝรั่งเศสด้วย (ข้อมูลจาก Hohenstein)
- ทางปฏิบัติ: ถามโรงงานว่าฟินิชนี้ใช้เคมีกลุ่มใด ถ้าสินค้าต้องได้ใบรับรอง OEKO-TEX Standard 100 ให้ระบุในสเปคแล้วขอหลักฐาน (BCI ผ่านการรับรองมาตรฐานนี้)
ระบุสเปคผ้ากันน้ำกันน้ำมันอย่างไร
- ชนิดผ้าและใย: งานยูนิฟอร์ม/เอี๊ยมที่สัมผัสผิว = TC หรือ TR; เบาะที่นั่ง/งานที่ไม่สัมผัสผิว = polyester — เลือกตามการใช้งานจริง
- น้ำ: มาตรฐาน + ค่าต่ำสุด (เช่น "ISO 4920 spray rating ขั้นต่ำ ...")
- น้ำมัน: ชนิดน้ำมันที่เจอ + วิธีทดสอบ + ค่าต่ำสุดต่อชนิด
- ความทน: ระบุจำนวนรอบซักที่จะทดสอบซ้ำ — ฟินิชจะค่อย ๆ ลดลงตามการซักและการเสียดสี
- เคมี/ใบรับรอง: ข้อกำหนดสารเคมี เช่น OEKO-TEX Standard 100
- ขั้นต่ำในการสั่ง (MOQ) สำหรับงานฟินิช "ต่อรองได้"
BCI รับฟินิชกันน้ำและกันน้ำมันไหม
บริษัท บุญช่วยอุตสาหกรรม จำกัด (BCI) — โรงงานย้อมผ้าและตกแต่งผ้ารับจ้างในนครปฐม ประสบการณ์กว่า 60 ปี — รับฟินิช "กันน้ำ" และ "กันน้ำและกันน้ำมัน" เป็นส่วนหนึ่งของการตกแต่งทางเคมี พร้อมห้องปฏิบัติการภายในที่ทดสอบการกันน้ำตามมาตรฐาน ISO, JIS, AATCC และ Daimaru ด้านคุณภาพ BCI ตรวจ 3 จุด: ตรวจผ้าดิบก่อนย้อม ควบคุมระหว่างกระบวนการ และตรวจตอนบรรจุ พร้อมรายงานคุณภาพระบบ 10 จุดทุกล็อต — ผู้ซื้อจึงรู้ค่าทดสอบของล็อตที่สั่งจริง ควบคู่กับใบรับรอง ISO 9001, ISO 14001 และ OEKO-TEX Standard 100 สำหรับวิธีทดสอบด้านน้ำมัน ทีม BCI ให้คำแนะนำเรื่องวิธีและของเหลวที่จะใช้ให้ตรงกับงาน
ถาม-ตอบ (FAQ)
ผ้า "กันน้ำ" (DWR) กันน้ำมันไปด้วยไหม?
ไม่เสมอไป — น้ำมันมีแรงตึงผิวต่ำกว่าน้ำมาก จึงแผ่ซึมบนผิวผ้าได้ง่ายกว่าน้ำ ผ้าที่ผ่าน spray test ระดับดี อาจยังไม่ได้ "กันน้ำมัน" — ต้องระบุฟินิชและทดสอบด้านน้ำมันแยกต่างหาก
ทดสอบ "กันน้ำมัน" ด้วยมาตรฐานอะไร?
ไม่มีมาตรฐานสากลเดียวที่ใช้ทั่วไป — วิธีปฏิบัติคือ ระบุ "ชนิดน้ำมัน" + "วิธีทดสอบ" (เช่น สเปรย์/หยด หรือ contact angle) + "ค่าต่ำสุด" ไว้ในสเปค แล้วเทียบผลระหว่างล็อตด้วยเงื่อนไขเดียวกัน
ฟินิช C0 (ไม่ใช้ฟลูออรีน) กันน้ำมันได้ไหม?
การกันน้ำ: ใช้งานจริงได้แล้ว; การกันน้ำมัน: ยังอยู่ในขั้นวิจัย (DTNW) — ถ้าต้องการ PFAS-free ให้ถามโรงงานว่าใช้เคมีกลุ่มใด และขอหลักฐาน/ใบรับรอง เช่น OEKO-TEX Standard 100
งานครัวใช้ผ้า TC, TR หรือ polyester?
ยูนิฟอร์ม/เอี๊ยมที่สัมผัสผิว: TC หรือ TR เป็นผ้าหลัก; เบาะที่นั่ง/ผ้าที่ไม่สัมผัสผิว: polyester — เลือกตามการใช้งานจริง ทีม BCI แนะนำได้ (MOQ ตกลงกันได้)
ฟินิชอยู่ได้กี่รอบซัก?
ขึ้นกับชนิดเคมี วิธีทา และเงื่อนไขการซัก — ไม่มีตัวเลขเดียว ระบุ "จำนวนรอบซักที่ใช้ทดสอบซ้ำ" ไว้ในสเปค แล้วทดสอบก่อน–หลังซักตามวิธีที่ตกลง
คุยกับทีม BCI
แหล่งอ้างอิง
- ISO 4920:2012 — Textile fabrics — Determination of resistance to surface wetting (spray test), ISO
- The Art of Testing: Water Repellency, AATCC
- Rational design of perfluorocarbon-free oleophobic textiles, Nature Sustainability (2020)
- PFAS — OEKO-TEX Standard 100 requirements, Hohenstein
- Fluorine-free oil repellency, DTNW

