คำตอบสั้น: ผ้า TC ย้อมอย่างไรจึงได้สีเดียว
ผ้า TC (T/C) คือผืนผ้าผสมระหว่างโพลีเอสเตอร์กับฝ้าย ซึ่งย้อมด้วยสีย้อมกลุ่มเดียวไม่ได้อีกทั้งเส้นใย: โพลีเอสเตอร์ใช้สีย้อมดิสเปอร์ส (ย้อมด้วยความร้อนสูงราว 130–140°C ในเครื่องเจ็ท หรือแบบต่อเนื่อง thermosol) ส่วนฝ้ายใช้สีย้อมรีแอคทีฟ (60–80°C แล้วตรึงด้วยด่าง) สีเดียวที่ออกมาจึงคือผลของการสมดุลสีย้อม 2 กลุ่มที่คุมไว้ในห้องสี — นี่คือความยากหลักของการย้อมผ้า TC
ผ้า TC (T/C) คืออะไร ทำไมถึงต้องย้อม 2 ระบบ
TC (T/C) คือผ้าผสมโพลีเอสเตอร์ (T) กับฝ้าย (C) ผู้ผลิตชอบใช้เพราะได้ข้อดีของทั้งสองเส้นใย: โพลีเอสเตอร์ทำให้ผ้าทรงตัวดี ไม่หดง่าย ไม่ยับง่าย ส่วนฝ้ายทำให้ผ้าดูดซับเหงื่อ สบายผิว และระบายอากาศได้ — นี่คือเหตุผลที่ TC เป็นผ้าหลักของยูนิฟอร์มคู่กับ TR (ชุดสำนักงาน, โรงแรม, ชุดทำงานโรงงาน)
ความยากอยู่ที่ "ผืนเดียวกันมีเส้นใย 2 ชนิด":
- โพลีเอสเตอร์ไม่ดูดน้ำ (ไฮโดรโฟบิก) — ต้องใช้สีย้อมดิสเปอร์ส: โมเลกุลเล็ก ซึมเข้าเส้นใยที่อุณหภูมิสูง (เจ็ทความร้อนสูง หรือ thermosol แบบต่อเนื่อง 180–220°C)
- ฝ้ายดูดน้ำ (เซลลูโลส) — ใช้สีย้อมรีแอคทีฟ: สร้างพันธะเคมีกับเซลลูโลส ที่ 60–80°C แล้วตรึงด้วยด่าง
- ผ้า TC ผืนหนึ่งจึงต้องผ่าน "ระบบย้อมสี 2 ระบบ" ก่อนจะเป็น "สีเดียว" ออกมา
ขั้นตอนการย้อมผ้า TC แบบ 2 น้ำย้อม (two-bath)
วิธีที่ใช้กันทั่วไปคือย้อมแยกทีละเส้นใย (two-bath) ตามลำดับ:
- เตรียมผ้า (pretreatment): ฟอก (desizing, scouring) ต้มฟอก และรีดร้อน (heat setting) สำหรับโพลีเอสเตอร์ — สำคัญมาก ถ้าไม่รีดร้อนก่อน เส้นใยโพลีเอสเตอร์จะหดตัว ทำให้ผ้าเสียทรงหลังย้อม
- ย้อมโพลีเอสเตอร์: สีย้อมดิสเปอร์ส ในค่า pH เป็นกรดอ่อน (ราว 5–6) ใช้น้ำยากระจายสี (dispersing agent) และสารทำให้สีกระจายสม่ำเสมอ (levelling agent) ในเครื่องเจ็ทความร้อนสูง (HTHP ถึงราว 140°C)
- ขจัดสีดิสเปอร์สที่เกาะฝ้าย (reduction clearing): ล้างสีย้อมดิสเปอร์สที่เปื้อนเส้นใยฝ้ายออกก่อนย้อมฝ้าย — ขั้นตอนนี้ทำเมื่อเฉดสีทำให้ฝ้ายติดสี (ขึ้นกับเฉด)
- ย้อมฝ้าย: สีย้อมรีแอคทีฟ (ในเครื่องเจ็ท หรือแบบ pad-batch — ฝั่งฝ้ายของ TC มักทำแบบ pad-batch หรือ semi-continuous ซึ่งตรึงที่อุณหภูมิห้องโดยไม่ต้องอบไอน้ำ ประหยัดพลังงาน)
- รีดสี (soaping) และล้าง: ล้างสีย้อมที่ยังไม่ตรึงออกด้วยความร้อนพร้อมผงซักฟอก แล้วล้างและอบแห้ง
- หลังการย้อม (finishing): เช่น ตากันหด (sanforizing) เพื่อให้ผ้ายืนยันทรงสุดท้าย
ทางเลือกอื่น: one-bath (ย้อมทั้ง 2 กลุ่มในน้ำย้อมเดียวกัน ใช้ได้เฉพาะสีย้อมที่ไม่เปื้อนกัน) และ thermosol แบบต่อเนื่อง (จุ่มสีย้อมดิสเปอร์สแล้วอบแห้ง 180–220°C ย้อมฝ้ายแยกอีก process) เหมาะกับออเดอร์ยาวสีเดียว
เปรียบเทียบสีย้อม 2 กลุ่ม: ดิสเปอร์ส vs รีแอคทีฟ
สีย้อม 2 กลุ่มที่ใช้ใน TC มีลักษณะต่างกันโดยสิ้นเชิง — นี่คือเหตุผลที่มันไม่สามารถสลับใช้กัน:
- เส้นใยที่ย้อมได้: ดิสเปอร์ส = โพลีเอสเตอร์ (ใยสังเคราะห์) / รีแอคทีฟ = ฝ้าย (เซลลูโลส)
- กลไกการยึดสี: ดิสเปอร์ส = โมเลกุลเล็กแพร่เข้าเส้นใยทางกายภาพที่อุณหภูมิสูง / รีแอคทีฟ = สร้างพันธะเคมี (covalent) กับเซลลูโลส
- อุณหภูมิย้อม: ดิสเปอร์ส = 130–140°C (HTHP jet) หรือ 180–220°C (thermosol) / รีแอคทีฟ = 60–80°C
- pH: ดิสเปอร์ส = กรดอ่อน (ราว 5–6) / รีแอคทีฟ = เป็นด่าง (ตรึงด้วยด่าง)
- ความทน: ดิสเปอร์สให้ทนแสงดีบนโพลีเอสเตอร์ / รีแอคทีฟให้ทนซักดีหลัง soaping — ความทนรวมของผ้าผสมถูกจำกัดด้วยด้านที่อ่อนกว่าเสมอ
สีเดียว: โรงงานย้อมผ้าคุมอย่างไร
"สีเดียว" ของผ้า TC คือผลรวมของ 2 สี — ควบคุมให้ได้ต้องอาศัย:
- ห้องสี (colour lab): สเปกโทรโฟโตมิเตอร์ + ห้องตรวจสีแสงหลายแหล่ง สำหรับทำ swatch (lab dip)
- ย้อมตัวอย่าง (lab dyeing) ที่จำลอง process ผลิตจริง (ทั้ง batch และ continuous) — ตัวอย่างที่ผลิตจริงทำซ้ำไม่ได้ ไม่อาจนับว่า match
- Standard sample (standard) ที่ buyer ลงนามเก็บไว้ — เปรียบเทียบข้ามออเดอร์
- สูตรสี (dye recipe) และ process conditions (อุณหภูมิ เวลา pH) ที่ล็อกให้คงที่
- ค่า ΔE จากสเปกโทรโฟโตมิเตอร์: วัดความต่างสีระหว่างแต่ละล็อตกับ standard — ระดับ tolerance ตกลงกันระหว่าง buyer กับโรงงานให้ชัดตั้งแต่ต้น
การคุมสีจึงต้องมีห้องสีและสีมาตรฐานที่วัดค่าได้
TC vs 100% ฝ้าย vs TR
- 100% ฝ้าย: สีย้อม 1 กลุ่ม (รีแอคทีฟ/vat/direct) นุ่มและดูดซับดีที่สุด แต่หดมากที่สุด
- TC: 2 กลุ่มย้อม ทรงตัวดี หดน้อย ดูแลรักษาง่าย — เป็นผ้าหลักของยูนิฟอร์มคู่กับ TR
- TR: หนักกว่า TC นุ่มกว่า และผิวเรียบกว่า แต่ทนทานน้อยกว่าเล็กน้อย (เรยอนอ่อนแรงเมื่อเปียก) — เลือกตามการใช้งานของยูนิฟอร์ม
ความทนสีของผ้า TC: ทดสอบอย่างไร สเปคอย่างไร
ความทนสีของผ้าผสมขึ้นกับเส้นใยด้านที่ทนสีต่ำกว่า — มักคือฝ้ายด้าน (ย้อมรีแอคทีฟ) วิธีทดสอบที่ใช้กัน (ระบุวิธีและระดับไว้ในสเปค):
- ซัก (wash fastness): ISO 105-C06 (AATCC 61)
- สีติด (dry crocking): ISO 105-X12 (AATCC 8)
- แสง (light fastness): ISO 105-B02 (AATCC 16) วัดเป็น Blue Wool scale 1–8
- เหงื่อ (perspiration): ISO 105-E04 (AATCC 15)
- การหดตัว (dimensional change): ISO 6330 (AATCC 135)
ผู้ซื้อควรมีส่วนกำหนดระดับ (เช่น 4 หรือสูงกว่า สำหรับงานยูนิฟอร์ม) ตามการใช้งานจริง — วิธีที่มีระบุแล้ว ผลจึงเปรียบเทียบกันได้
บรรทัดสเปคที่คัดลอกไปใช้ได้
- "TC fabric, polyester/cotton blend"
- "Dyed with disperse (polyester) + reactive (cotton), two-bath process"
- "Wash fastness ≥ 4 (ISO 105-C06)"
- "Dry crocking ≥ 4 (ISO 105-X12)"
- "Light fastness ≥ 4 (ISO 105-B02, Blue Wool)"
- "Dimensional stability per AATCC 135"
บุญช่วยอุตสาหกรรม: โรงงานย้อมผ้า TC กว่า 60 ปี
บุญช่วยอุตสาหกรรม (BCI) คือโรงงานฟอกย้อมและตกแต่งผ้าที่มีประสบการณ์กว่า 60 ปี ตั้งอยู่ที่จังหวัดนครปฐม รับรับย้อมผ้า (commission dyeing) กลุ่ม TC และ TR ซึ่งเป็นเส้นใยหลักของงานยูนิฟอร์ม สิ่งที่มี:
- process ครบ: เตรียมผ้า (ฟอก/ต้มฟอก), ย้อม, หลังการย้อม, และห้องสี
- เครื่องย้อมทั้ง batch (jet) และ continuous — continuous ของ BCI ครอบคลุมสีอ่อนถึงเข้ม เหมาะกับออเดอร์ผ้ายูนิฟอร์มระยะยาว
- QC 3 จุด: ตรวจผ้าดิบก่อนย้อม ควบคุมระหว่างกระบวนการ และตรวจตอนบรรจุ พร้อมรายงานคุณภาพระบบ 10 จุดทุกล็อต
- การทดสอบตามมาตรฐาน: ISO, JIS, AATCC, Daimaru
- ใบรับรอง OEKO-TEX Standard 100 — ไม่มีสารห้ามใช้ในผ้าสำเร็จ
- MOQ สามารถเจรจาได้ — ขึ้นกับ process, สี, และขนาดออเดอร์
ถาม-ตอบ (FAQ)
ถาม: ทำไมผ้า TC ถึงย้อมด้วยสีย้อมกลุ่มเดียวไม่ได้? ตอบ: สีย้อมดิสเปอร์สยึดกับโพลีเอสเตอร์เท่านั้น ไม่ยึดกับฝ้าย ส่วนสีย้อมรีแอคทีฟยึดกับเซลลูโลส (ฝ้าย) เท่านั้น ไม่ยึดกับโพลีเอสเตอร์ ย้อมด้วยกลุ่มเดียว อีกเส้นใยจึงไม่ติดสี
ถาม: TC, TR หรือ 100% ฝ้าย — เลือกอะไรสำหรับยูนิฟอร์มทำงาน? ตอบ: TC และ TR เป็นผ้าหลักของยูนิฟอร์มทั้งคู่ — TC ทรงตัวดี หดน้อย ดูแลง่าย; TR หนักกว่า นุ่มกว่า แต่ทนทานน้อยกว่าเล็กน้อย; 100% ฝ้ายสบายที่สุดแต่หดมากที่สุด BCI ย้อมได้ทั้งสาม — เลือกตามงานและงบ
ถาม: ทำไมสีเดียวกันถึงมีเฉดสีต่างกันระหว่างออเดอร์? ตอบ: สีผ้าผสมคือผลรวมของ 2 สีย้อม — ถ้าสูตรหรือ process คลาดเคลื่อนแม้เล็กน้อย สีจะเปลี่ยน วิธีแก้คือทำ standard sample ที่ buyer อนุมัติ แล้วให้โรงงานเช็คทุก batch ด้วยสเปกโทรโฟโตมิเตอร์ (อ่านต่อ: ทำไมผ้าล็อตเดียวกันถึงมีสีไม่เท่ากัน?)
ถาม: สเปคต้องระบุอะไรถึงจะเปรียบเทียบผลได้? ตอบ: ระบุวิธีและระดับ: ซัก (ISO 105-C06), สีติด (ISO 105-X12), แสง (ISO 105-B02), การหด (AATCC 135) BCI ทดสอบในห้องแล็บของตัวเอง และออกรายงานคุณภาพระบบ 10 จุดทุกล็อต
ถาม: TC ย้อมจำนวนน้อยได้ไหม? ตอบ: MOQ เจรจาได้ — ขึ้นกับ process, สี, และขนาด ล็อตเล็กใช้เครื่อง batch (jet) ได้
ถาม: สัดส่วน TC 65/35 กับ 80/20 ย้อมต่างกันไหม? ตอบ: ต่าง — โพลีเอสเตอร์ยิ่งเยอะ ยิ่งมีส่วนทำให้สีจากดิสเปอร์สเด่นขึ้น สูตรสี (อัตราส่วนสีย้อม 2 กลุ่ม) ต้องตั้งตามสัดส่วนเส้นใยจริงใน lab dip — แจ้งสัดส่วนที่แท้จริงให้โรงย้อมทุกครั้งจึงจะคุมสีได้ตรง
คุยกับทีม BCI
ดู รับย้อมผ้า TC จากโรงงานย้อมผ้า · ผ้ายูนิฟอร์ม · หรือ สอบถาม
แหล่งอ้างอิง
- Dyeing of Polyester and Cotton (P/C) Blend Fabric — Textile Learner
- Textile Dyeing (Dyeing Booklet) — CottonWorks, Cotton Incorporated
- ISO 105-C06:2010 Textiles — Tests for colour fastness — Part C06: Colour fastness to household and commercial laundering — ISO
- ISO 105-B02:2014 Textiles — Tests for colour fastness — Part B02: Colour fastness to artificial light: Xenon arc — ISO
- Standard Test Methods and Procedures — AATCC

