คำตอบสั้น: สีผ้าตกเวลาถู (crocking) คืออะไร
ครอกกิ้ง (crocking หรือ rubbing fastness) คือสีที่หลุดจากผ้ายกไปติดผิวหนังหรือเนื้อผ้าอื่นเมื่อถูกัน เช่น ผ้ายูนิฟอร์มสีเข้มเปื้อนเสื้อตัวในสีอ่อนระหว่างวัน วัดตามมาตรฐาน ISO 105-X12 หรือ AATCC 8: เครื่องถูผ้าสำลีผ้าฝ้ายสีขาวบนผ้าตัวอย่าง แล้วเทียบสีที่เปื้อนบนผ้าสำลีด้วยสเกลสีเทาเป็นคะแนน 1–5 (5 = ไม่เปื้อนเลย)
ทำไมผ้าสีเข้มถึงสีตกเวลาถูมากกว่า
- สีเข้มมีสีย้อมมากกว่า — สีย้อมที่ยังตรึงไม่หมดจึงอยู่บนผิวเส้นไยมากกว่า
- การตรึงสี (fixation) เป็นตัวตัดสิน — ถ้าสีย้อมไม่ได้ยึดกับเส้นใยแน่น มันจะถูกพาไปด้วยแรงเสียดสี
- เงื่อนไขเปียกทำให้เปื้อนง่ายขึ้น — น้ำช่วยพาโมเลกุลสีเคลื่อนจากเส้นใยไปยังผิวอื่น
- สีอ่อนมีสีย้อมน้อยกว่า — ครอกกิ้งจึงน้อยกว่าโดยธรรมชาติ
- ข้อสังเกต: ครอกกิ้งคือปัญหาสีชั้นผิว — ผ้าอาจผ่านทดสอบความทนซักได้ดี แต่ครอกกิ้งได้หากสีย้อมบนผิวเส้นใยไม่ได้ตรึง
การทดสอบ crocking ทำอย่างไร (ISO 105-X12 / AATCC 8)
- ใช้ผ้าสำลีทดสอบสีขาว (ผ้าฝ้ายฟอกแล้ว ไม่มีการตกแต่ง) ตัดเป็นก้อนประมาณ 50 มม.
- เครื่อง crockmeter ถูผ้าสำลีไป-มาระบบบนผ้าตัวอย่างด้วยน้ำหนักตามมาตรฐาน (ราว 9 N) ประมาณ 20 รอบ
- ทดสอบ 2 แบบ — การถูแห้ง (ผ้าสำลีแห้ง) และการถูเปียก (ผ้าสำลีแช่น้ำ)
- เทียบสีบนผ้าสำลีด้วยสเกลสีเทา (ISO 105-A03): 5 = ไม่เปื้อน · 4 = เปื้อนเล็กน้อยมาก · 3 = เปื้อนเล็กน้อย · 2 = เปื้อนชัด · 1 = เปื้อนมาก
ถูแห้ง vs ถูเปียก
- ถูแห้ง — วัดการเปื้อนในการสวมใส่ปกติ: การเสียดสีกับผิวหนัง เบาะ เก้าอี้
- ถูเปียก — มักได้คะแนนต่ำกว่า เพราะน้ำช่วยพาสีเคลื่อนตัว; สำคัญสำหรับชุดทำงานที่เหงื่อออกหรือโดนน้ำ
ISO 105-X12 vs AATCC 8
- หลักการเดียวกัน: crockmeter + ผ้าฝ้ายขาว + สเกลสีเทา
- ต่างกันที่ขนาดผ้าสำลี แรงกด และระดับแช่น้ำ (ถูเปียกตาม ISO แช่ราว 100% · AATCC แช่ราว 65%)
- ผลของ 2 มาตรฐานอาจไม่เท่ากันทุกเฉด — สเปกควรระบุมาตรฐานที่ใช้ให้ชัด
คะแนน crocking ระดับไหนถึงใช้ได้
- ไม่มีตัวเลขมาตรฐานเดียวสำหรับทุกงาน — ระบุเกรดที่ต้องการ + มาตรฐาน + เงื่อนไขการทดสอบ ในสเปก เช่น "ถูแห้ง เกรด 4 ตาม ISO 105-X12"
- สีอ่อนมักกำหนดเกรดได้สูงกว่า; สีเข้มเช่น กรม/ดำ ผู้ซื้อมักกำหนดเกรดที่ผ่อนลงมา 1 ระดับ
- เมื่อใช้มาตรฐานเดียวกันและวิธีเดียวกัน คะแนนจะเทียบข้ามล็อตได้ — นี่คือเหตุผลที่สเปกต้องระบุวิธีให้ชัด
โรงงานย้อมผ้าลด crocking อย่างไร
- ย้อมให้ถึงสีเป้าหมายแล้วตรึงสีย้อมให้สมบูรณ์ — ดิสเปอร์สย้อมด้วยความร้อนจนสีซึมเข้าเส้นใย, รีแอคทีฟตรึงด้วยด่างตามสูตร
- soaping — ซักสีย้อมที่ยังไม่ตรึงออกจากเส้นใยด้วยน้ำร้อนและสารซักล้าง
- ขั้นตอนหลังการย้อมที่ไม่เติมสีย้อมใหม่ และไม่ทำให้สีชั้นผิวหลุด
- QC และทดสอบทุกล็อต — รวมถึง rubbing test ในห้องแล็บของบริษัท
บุญช่วยอุตสาหกรรม: ทดสอบ crocking ในห้องแล็บของเรา
บุญช่วยอุตสาหกรรม (BCI) คือโรงงานฟอกย้อมและตกแต่งผ้าที่มีประสบการณ์กว่า 60 ปี ที่จังหวัดนครปฐม ห้องแล็บของเราทดสอบ rubbing test (crocking) ร่วมกับชุดความทนสีอื่น:
- ทดสอบตามวิธี ISO, JIS, AATCC และ Daimaru
- lab dyeing ที่จำลอง process ผลิตจริงของโรงงาน (ทั้ง batch และ continuous)
- QC 3 จุด — ตรวจผ้าดิบก่อนย้อม ควบคุมระหว่างกระบวนการ และตรวจตอนบรรจุ
- รายงานคุณภาพระบบ 10 จุดทุกล็อต
- MOQ เจรจาได้ — ขึ้นกับ process, สี และขนาดออเดอร์
ดู รับย้อมผ้าจากโรงงานย้อมผ้า · มาตรฐานและการควบคุมคุณภาพ · หรือ สอบถาม
ถาม-ตอบ (FAQ)
ถาม: คะแนน crocking 4 หมายความว่าอะไร? ตอบ: ในสเกล 1–5 — 4 = เปื้อน "เล็กน้อยมาก" คือสีบนผ้าสำลีแทบมองไม่เห็น, 5 = ไม่เปื้อนเลย ผู้ซื้อมักกำหนด 4 ขึ้นไปสำหรับยูนิฟอร์มและเสื้อผ้า
ถาม: ครอกกิ้งหายหลังซักไม่กี่รอบไหม? ตอบ: หากสีที่เปื้อนมาจากสีย้อมชั้นผิวที่ตรึงไม่หมด การซักที่ถูกต้องอาจทำให้ครอกกิ้งลดลงตามรอบ แต่ผู้ซื้อจะกำหนดเกรดครอกกิ้งตั้งแต่ล็อตแรก — ไม่พึ่งการซักหลังการซื้อ
ถาม: ถูแห้งหรือถูเปียกสำคัญกว่า? ตอบ: ขึ้นกับงาน — สวมใส่ประจำวันและยูนิฟอร์มดูถูแห้งเป็นหลัก; ชุดทำงานที่เหงื่อออกหรือโดนน้ำควรถัดทั้งสองแบบ เพราะถูเปียกมักได้คะแนนต่ำกว่า
ถาม: ผ่านความทนซักแล้วจะครอกกิ้งไหม? ตอบ: เป็นคนละการทดสอบ — ความทนซัก (ISO 105-C06 / AATCC 61) วัดการเปลี่ยนสีหลังซัก, ครอกกิ้ง (ISO 105-X12 / AATCC 8) วัดการหลุดสีเมื่อถู ผ้าสามารถผ่านซักแต่ยังครอกกิ้งได้
ถาม: ระบุ crocking ในสเปกอย่างไร? ตอบ: ระบุ 3 ส่วน — เกรดที่ต้องการ (เช่น 4), มาตรฐาน (ISO 105-X12 ถูแห้ง), เงื่อนไขการทดสอบ โรงงานย้อมผ้าที่ทดสอบตามมาตรฐานเดียวกันจะให้ผลที่เทียบข้ามล็อตได้

